Parkta ağlayan bir çocuğu görür görmez bazı çocuklar hemen yanına gider, bazıları ise hiçbir şey olmamış gibi oyununa devam eder. Bu fark çoğu zaman ebeveyni düşündürür: "Çocuğum duygusuz mu?" Cevap genellikle hayırdır. Çünkü empati, sanıldığı gibi doğuştan tam hâliyle gelen bir özellik değil, yaşla birlikte adım adım gelişen bir beceridir. Bu yazıda empatinin yaşa göre nasıl değiştiğini ve evde neler yapabileceğinizi anlatıyoruz.
Empati Doğuştan Değil, Aşamalı Gelişir
Gelişimsel psikoloji, empatinin tek bir beceri olmadığını, yaşa göre farklı biçimler aldığını gösteriyor. Küçük çocuklar başkalarının duygularını fark edebilir; ama o duyguyu "neden" yaşadıklarını anlamak ayrı bir gelişim adımıdır ve daha ileri yaşlarda ortaya çıkar. Yani çocuğun empati göstermemesi çoğu zaman bir eksiklik değil, henüz o aşamaya gelmemiş olmasıdır.
4-6 Yaş ile 8-12 Yaş Arasındaki Fark
Küçük yaş grubunda çocuklar genellikle "duygusal bulaşma" yaşar; biri ağlıyorsa onlar da huzursuz olabilir. Ancak bu, karşıdaki kişinin neden üzüldüğünü düşünmekle aynı şey değildir. 8-12 yaş arasında ise çocuklar artık başkasının bakış açısını düşünme becerisini adım adım kazanmaya başlar. Bu dönemde "o ne hissediyor olabilir?" sorusuna daha olgun yanıtlar verebilirler.
Ebeveynin Kendi Duygularını İsimlendirmesi
Çocuklar duyguları anlamlandırmayı büyük ölçüde ebeveynlerini izleyerek öğrenir. Bir ebeveyn kendi üzüntüsünü ya da hayal kırıklığını sakin bir dille isimlendirdiğinde ("şu an biraz üzgünüm çünkü..."), çocuk duyguların bir kelimeyle ifade edilebileceğini fark eder. Bu da hem kendi iç dünyasını hem de başkalarının duygularını anlamlandırmasına zemin hazırlar.
Empati Eksikliği mi, Bencillik mi?
Bir çocuğun başka birinin üzüntüsüne ilk anda tepki vermemesi, her zaman bencillik ya da empati eksikliği anlamına gelmez. Bazen çocuk durumu fark etmemiştir, ne yapacağını bilemiyordur ya da kendi oyununa o kadar dalmıştır ki çevresindeki uyaranları o an geçici olarak süzüyordur. Bu nedenle çocuğu "duygusuz" diye etiketlemek yerine, durumu ona sakince göstermek daha yararlıdır.
Empatiye Alan Açan Küçük Pratikler
"O şimdi nasıl hissediyor olabilir?" gibi basit sorular, çocuğu başka birinin bakış açısını düşünmeye yumuşak bir biçimde çağırır. Bu sorular baskı olmadan, doğal sohbet anlarında sorulduğunda, çocuk zamanla başkalarının duygularına daha duyarlı hâle gelebilir. Kitap okurken karakterlerin ne hissettiğini konuşmak da bunun için güzel bir fırsattır.
Çocuğunun günlük vitamin ve mineral alımına katkı sağlamak isteyen aileler için Uzbionik Multivitamin Gummy bir tamamlayıcı olabilir. Takviye edici gıdadır; ilaç değildir, hastalıkların önlenmesi veya tedavi edilmesi amacıyla kullanılmaz ve dengeli beslenmenin yerini tutmaz. Tavsiye edilen günlük porsiyonu aşmayın. Dengeli ve çeşitli beslenme ile sağlıklı yaşam önemlidir.
Kaynakça
Haluk Yavuzer. Çocuk Psikolojisi.
Atalay Yörükoğlu. Çocuk Ruh Sağlığı.
